Hoofdstuk VIII van het VN-Handvest: Wat het is en Waarom het van belang is – de United Nations University

2014•08•26

Luk Van Langenhove

Peackeepers en NGO hulpverleners

UN Photo/Marco Dormino

Hoofdstuk VIII van het Handvest van de Verenigde Naties “biedt de grondwettelijke basis voor de betrokkenheid van regionale organisaties in het handhaven van de internationale vrede en veiligheid voor de veiligheidsraad is primair verantwoordelijk”. De organisatie voor veiligheid en samenwerking in Europa (OVSE) definieert zichzelf als een regionale veiligheidsregeling in het kader van Hoofdstuk VIII van het VN-Handvest. Wat betekent dat? Kan het meer betekenen?

***

toen het Handvest van de Verenigde Naties werd opgesteld, waren sommigen voorstander van een gecentraliseerde veiligheidsorganisatie, anderen gaven de voorkeur aan een geregionaliseerde structuur. Uiteindelijk, toen het Handvest werd afgerond in 1945, de universele aanpak zegevierde.

Niettemin was een heel hoofdstuk — Hoofdstuk VIII — gewijd aan regionale regelingen en de voorwaarden van hun betrekkingen met de VN op het gebied van vrede en veiligheid.

tijdens de Koude Oorlog werden er maar weinig inroepen gedaan van de bepalingen van Hoofdstuk VIII. Maar toen het bipolaire wereldsysteem instortte en nieuwe mondiale veiligheidsbedreigingen veroorzaakte, lokte de explosie van lokale en regionale gewapende conflicten een hernieuwde belangstelling uit voor regionale organisaties en hun rol in het handhaven van regionale vrede en veiligheid. De Verenigde Naties hebben moeten erkennen dat zij niet in staat zijn de verantwoordelijkheid voor vrede en veiligheid in de wereld uitsluitend op zich te nemen. Het begon na te denken over mogelijke mogelijkheden om samenwerkingsrelaties met regionale organisaties te ontwikkelen.De Secretaris-Generaal van de Verenigde Naties, Boutros Boutros-Ghali, gaf op 18 December 1992 voor de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties de eerste aanzet tot een nieuw tijdperk van mogelijkheden voor regionale regelingen. “Regionale actie kan niet alleen de last van de (VN-veiligheids) Raad verlichten, maar ook bijdragen aan een dieper gevoel van participatie, consensus en democratisering in internationale zaken,” zei hij.

sindsdien hebben de VN verschillende initiatieven genomen om regionale en mondiale veiligheidspartnerschappen te versterken. Secretarissen-generaal hebben bijeenkomsten op hoog niveau georganiseerd en retraites georganiseerd voor regionale organisaties, waaronder de OVSE. De VN-Veiligheidsraad nam resolutie 1631 aan over de samenwerking tussen de VN en regionale organisaties bij het handhaven van de internationale vrede en veiligheid in 2005, na verschillende debatten over dit onderwerp te hebben gehouden.

deze ontwikkelingen leiden mij tot drie opmerkingen.In de eerste plaats blijft de formele en systematische samenwerking tussen deze organisaties beperkt, ondanks de inspanningen van de VN sinds de Koude Oorlog om de banden met regionale organisaties te versterken.

ten tweede is er sporadisch vooruitgang geboekt bij de intensivering van de samenwerking. Een van de redenen hiervoor is dat het proces wordt gestuurd door de secretarissen-generaal van de VN en de VN-Veiligheidsraad. De strategische koers van deze landen wordt sterk beïnvloed door het roulerende lidmaatschap, en de ervaring heeft geleerd dat het vaak niet-permanente lidstaten zijn die het debat bevorderen.In de derde plaats is het debat, aangezien regionale organisaties zeer divers zijn en niet alle organisaties een mandaat hebben of in staat zijn vredeshandhaving, vredesopbouw of bemiddeling uit te voeren, enigszins verschoven van een veelomvattend naar een ad hoc-debat.Maar hoewel pragmatisme waardevol kan zijn, blijft de uitdaging hoe de vaak uiteenlopende doelstellingen en doelstellingen van regionale organisaties kunnen worden verweven in een mondiaal multilateraal bestuursperspectief.De enige weg vooruit lijkt mij het creëren van een forum voor het opbouwen van vertrouwen tussen de verschillende regionale organisaties en de VN op het hoogste niveau. Dit zou kunnen worden gedaan door het creëren van een globaal mechanisme van leeroverdracht van de ene organisatie naar de andere of van het ene geval naar het andere. Elke regionale organisatie opereert in een specifieke context, maar ze worden allemaal geconfronteerd met soortgelijke uitdagingen en kwesties. Daarom hebben zij er belang bij informatie uit te wisselen en hun respectieve ervaringen en beste praktijken bij de uitvoering van hun mandaat uit te wisselen.De OVSE heeft al sinds 1999 een eigen platform voor coöperatieve veiligheid, op basis waarvan zij zichzelf als coördinatiekader aanbiedt voor organisaties die zich inzetten voor veiligheid in haar gebied.

de interregionale dialoog over democratie, georganiseerd door het Internationaal Instituut voor Democratie en verkiezingsondersteuning in Stockholm, een intergouvernementele organisatie van 25 staten uit alle delen van de wereld, biedt een ander mondiaal platform voor open uitwisseling tussen regionale organisaties, een model dat kan worden uitgebreid naar andere gebieden zoals conflictbeheersing en bemiddeling.

de VN werkt in toenemende mate samen met regionale organisaties in hun bemiddelingspogingen. Zij zou de rol van bemiddeling bij de vreedzame beslechting van geschillen, conflictpreventie en-oplossing kunnen blijven versterken door het voortouw te nemen bij de totstandbrenging van een wereldwijde interregionale dialoog over bemiddeling tussen de VN en regionale organisaties. Dit zou helpen om het potentieel van regionale organisaties te onthullen om de VN te helpen bij het omgaan met de complexe veiligheidsuitdagingen van de wereld van vandaag.

Geef een antwoord

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.